Ο ρόλος της μουσικής στις αθλητικές δραστηριότητες των αρχαίων Ελλήνων

 Ο ρόλος της μουσικής στις αθλητικές δραστηριότητες των αρχαίων Ελλήνων

 

  της Ελεάνας  Βλιτσάκη* 

Μελέτη της σχέσης των δύο δραστηριοτήτων μέσα από τις σωζόμενες ανά τον κόσμο αγγειογραφίες            

 Στις μέρες μας σώζονται 30 περίπου αγγειογραφίες που απεικονίζουν μουσική και αθλητική δραστηριότητα ταυτόχρονα. Το κατεξοχήν μουσικό όργανο που χρησιμοποιείται στις 25 από αυτές  είναι οι διπλοί αυλοί.

Α. Διπλοί αυλοί

Εμφανίζονται ως συνοδευτικά όργανα στις κινήσεις των αθλητών. Οι αυλοί είναι συνήθως ανισομεγέθεις – παράγουν δηλαδή δύο διαφορετικούς τονικά ήχους ταυτόχρονα- και σχηματίζουν μικρή γωνία μεταξύ τους. Τις περισσότερες φορές παίζονται από επαγγελματίες αυλητές -αν κρίνουμε από την ύπαρξη φορβειάς (λουράκι στήριξης των αυλών). Άλλωστε, η μεγάλη διάρκεια παιξίματος του μουσικού οργάνου την οποία διασφαλίζει η φορβειά δεν μπορεί να επιτευχθεί από ερασιτέχνες μουσικούς. Η λεπτομέρεια των παραστάσεων είναι σε ορισμένες περιπτώσεις άκρως εντυπωσιακή, δίνοντας μας χρήσιμες πληροφορίες για τη συβήνη (θήκη των αυλών) και το γλωττοκομείο (θήκη της γλωττίδας), αλλά και τα 4 μέρη του οργάνου: τον βόμβυκα, τον όλμο, το υφόλμιον και τη γλωττίδα. Οι αυλητές σε ορισμένες περιπτώσεις αγώνων είναι επίσημα ενδεδυμένοι με πολύχρωμο αχειρίδωτο ή κοντομάνικο  χιτώνα (βλ. εικ. 1).

«Η συνοδεία των αυλών ήταν απαραίτητη τόσο στην άσκηση των νέων και των μεγάλων αθλητών όσο και κατά τη διάρκεια των επίσημων αγώνων»

Οι ηλικίες των αυλητών ποικίλουν. Συναντούμε νέους αγένειους αυλητές, αλλά και ώριμους γενειοφόρους, όμως σε καμία περίπτωση ηλικιωμένους. Στους επίσημους αγώνες αθλημάτων, κάποιοι αυλητές εμφανίζονται να συνοδεύουν στεφανωμένοι, στοιχείο που υποδηλώνει μια πιθανή διάκρισή τους σε αγώνα αυλητικής που προηγήθηκε στα πλαίσια της Διοργάνωσης. Οι αθλητές που εικονίζονται δίπλα τους είναι νέοι-αγένειοι – ή άνδρες. Σε κάποιες περιπτώσεις εικονίζονται κριτές και σε κάποιες άλλες εικονίζονται εκπαιδευτές. Έτσι, συμπεραίνουμε ότι η συνοδεία των αυλών ήταν απαραίτητη τόσο στην άσκηση των νέων και των μεγάλων αθλητών όσο και κατά τη διάρκεια των επίσημων αγώνων. Ποια αθλήματα είχαν άραγε την ανάγκη μουσικής στήριξης από έναν Αυλητή; Ακοντισμός, Δισκοβολία και Άλμα είναι τα τρία αγωνίσματα στα οποία φαίνεται ξεκάθαρα η παρουσία του μουσικού πάνω στη δράση. Φαντάζει ιδιαίτερα ευφυές και εκπληκτικό να βλέπει ο θεατής τον Άλτη ή τον Ακοντιστή να τρέχει στους ρυθμούς της αυλητικής μελωδίας ή τον δισκοβόλο να γυρίζει με ταυτόχρονο δεξιοτεχνικό γύρισμα φθόγγων με όποια κατάληξη μπορούμε να φανταστούμε…

 

Β. Σάλπιγγα

Σε δύο περιπτώσεις αγγείων διακρίνουμε έναν σαλπιγκτή με χλαμύδα και σανδάλια να κρατάει με το αριστερό του χέρι τη σάλπιγγα. Το όργανο ξεκινούσε με κοκάλινο επιστόμιο και ο μακρύς και

στενός σωλήνας κατέληγε σε καμπάνα . Αυτό το σχήμαπροδίδει έναν οξύ, δυνατό και διαπεραστικό ήχο. Η χρήση της περιορίζεται όμως σε έναρξη τελετών και αγώνων, σε υπαίθριους μεγάλους χώρους, τονίζοντας τη σπουδαιότητα του γεγονότος.

 

Γ. Λύρα

Αυτό το έγχορδο όργανο, γνωρίζουμε ότι χρησιμοποιούνταν στη βασική παιδεία των Ελλήνων στο σχολείο τους. Ο λεπτός και αδύνατος ήχος της θα ήταν δύσκολο να βοηθήσει τις αθλητικές τους δραστηριότητες. Έτσι περίπτωση αγγειογραφίας που τη συναντούμε δίπλα σε νέο αθλητή, δεν υπάρχει μουσική δράση. Απλά κρατιέται στο ένα χέρι του μαθητή. Ο εκπαιδευτής του  δίνει τη στλεγγίδα  (εργαλείο απομάκρυνσης του ιδρώτα και του λαδιού από το σώμα) για να  τελειώσει προφανώς μάθημα λύρας λοιπόν, στη μοναδική το μάθημα γυμναστικής και να ετοιμαστεί να ξεκινήσει   το μάθημα λύρας .

Καταληκτικά, θα μπορούσαμε να συμπεράνουμε ότι οι Αρχαίοι Έλληνες ήξεραν να συνδυάζουν τις Τέχνες με τον Αθλητισμό και την Παιδεία γενικότερα. Αυτοί γνώριζαν καλύτερα από τον καθένα την Αρετή της Αρμονίας σε όλες τις δραστηριότητες τους.

Γυρνώντας στο «Σύγχρονο εκπαιδευτικό Σύστημα» και στους δικούς μας «Σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες», συνειδητοποιούμε πως είμαστε τελικά πολύ μακριά από εκείνη τη φιλοσοφία. Η μουσική εκπαίδευση, όχι μόνο αποτελεί πολυτέλεια για λίγους, αλλά πιστεύουν κάποιοι πως είναι περιττή στη γενικότερη παιδεία των εφήβων (σκέψεις ΥΠ. Παιδείας για κατάργησή της σε  Β΄ και Γ΄ Γυμνασίου). Ο Αθλητισμός άλλωστε, την έχει απορρίψει  προ πολλού από τις ανάγκες του. Τα ρυθμικά παλαμάκια των θεατών, φτάνουν και περισσεύουν…

Αρχαίο Πνεύμα Αθάνατον… Πού είσαι θαμμένο;

(*) Η Ελεάνα Βλιτσακη είναι καθηγήτρια βιολιού και υπεύθυνη κλασσικών εγχόρδων στο Σύγχρονο Ωδείο Λάρισας. Σπούδασε μουσικολογία στο Α.Π.Θ, έκανε σπουδές στο βιολί και στα Ανώτερα Θεωρητικά στο Δημοτικό Ωδείο  Λάρισας και στο Ωδείο Θεσσαλονίκης. Είναι μέλος της Συμφωνικής Ορχήστρας του Σύγχρονου Ωδείου Λάρισας, από την ίδρυση του μέχρι σήμερα.

 

ΠΗΓΗ

https://web.archive.org/web/20131012043132/http://diavasinet.gr/?p=1498